anı yaşa

Bir tatil reklamı düşün. Turkuaz bir deniz, beyaz bir şezlong, havada asılı kalmış bir kahkaha. Altında tek bir cümle: "Anı yaşa."
Sen de yaşadın. Hatırlıyor musun? Güneş batıyordu, gökyüzü portakal rengine dönmüştü. Peki sen o an ne yaptın? Telefonunu kaldırdın. Bir kare, bir kare daha, bir de yatay. Sonra filtrelere baktın, altına ne yazacağını düşündün. Güneş tam o sırada battı.
Anı yaşadın. Kanıtı da telefonunda sosyal medyanda.

Türkçe çok güzel bir dil. "An" ile "anı" arasında tek bir harf var. Biri şimdi, öbürü hatıra. Bize yıllardır birini satıyorlar, biz ötekini aldığımızı sanıyoruz.Biriktirdiğin her şey anı. Galerindeki binlerce fotoğraf, paylaştığın hikayeler, "burayı da gördüm" diye işaretlediğin yerler. Hepsi güzel. Şimdi birini aç ve bak: Tadı var mı? O denizin tuzunu hatırlıyor musun, yoksa sadece mavisini fotoğraftan mı görüyorsun?
Yavan, değil mi? Çünkü o anı sen yaşamadın, "ben" yaşadı. Ben oradaydı ama denizde değildi; kendi görüntüsünün içindeydi. Denize bakan kendini seyrediyordu. Anı yaşayan birini oynuyordu.
Zaten hayatının neredeyse çoğunda burada değilsin. Aklın dünde ya da yarında. Vitrin bu boşluğu biliyor ve onu dolduracak bir şey satıyor: anı.

Sana "anı yaşa" diyen ses, kulağına aslında başka bir şey fısıldıyor: "Bu an senin. Hak ettin. Kaçırma."
Dikkat et, cümlenin öznesi kim? Sen. Hep sen. An, önüne konmuş bir tabak gibi. Peki tabak bitince ne olacak? Bir sonrakini bekleyeceksin. Bir sonraki tatili, bir sonraki gün batımını, bir sonraki "hak ettim"i.
Büyük oyun bu. Sana geleceği unutturduklarını sanıyorsun, oysa sana yeni bir gelecek satıyorlar. Pazarlanan her an, bir sonraki pazarlanacak anın vitrinidir. Şimdiyi yaşamıyorsun; şimdiyi bir sonraki ana yatırıyorsun. Beğeniye, görüntüye, "ne güzel yaşıyor" denmesine.
Gelecek için yaşanan bir şimdi bu. Adı an, kendisi bir taksit.

Oysa bu sorunu çok önce çözmüş insanlar vardı. Çoğu saraylarda değil; tarlada, tezgah başında, bir köşede sessizce oturuyordu.
Şunu biliyorlardı: Geçmiş bir hikayedir ve başlığı "ben kimdim"dir. Gelecek de bir hikayedir, başlığı "ben ne olacağım". İki hikâyenin kahramanı aynı: ben. Seni geçmişe bağlayan şey olaylar değil, o olaylardaki "ben". Kırgınlığın bile bir benlik hikayesidir: "Bana bunu yaptılar." Hırsın da öyle: "Ben bir gün..."
Kahramanı ortadan kaldırırsan iki hikaye de dağılır. Geriye ne kalır? Şimdi. An.

Oyuna dalmış bir çocuğu izle. Kumdan kale yapıyor. Kim olduğunu düşünmüyor, bu kalenin ona ne kazandıracağını düşünmüyor. Kale var, kum var, el var. O sırada çocuğun bir benlik hikayesi yok. Saatlerin nasıl geçtiğini de bu yüzden anlamıyor. O, vaktin çocuğu.
Sen de öyleydin. Sonra büyüdün ve kendine bir hikaye yazdın. Şimdi o hikayenin penceresinden denize bakıyorsun

Kolay kısmı geçtik. Şimdi zor kısma gel.
Gerçek anın bir bedeli var ve bunu sana kimse söylemeyecek, çünkü satılamıyor. Bedel şu: benliğin.
Övündüğün geçmişini bırakacaksın. "Ben şöyle biriydim" cümlesini bırakacaksın. Haklı olduğun kırgınlıklarını da, en çok sevdiğin acılarını da. Bir de olacağın kişiyi: tanınacağın, alkışlanacağın, güçlü olacağın o günü. Hepsini.
Rahatsız oldun mu? Olmalısın. Pazarlanan an senden hiçbir şey istemiyor; biraz para, biraz zaman, bir fotoğraf. O yüzden yavan. Bedelini ödemediğin şeyin tadı olmaz.
Gerçek an ise senden her şeyini ister. Yalnız bir şeyi yanlış anlama: Ölen sen değilsin. Ölen, senin hakkında anlattığın hikaye. Sen kalırsın. Hatta belki ilk defa gerçekten kalırsın.

Övündüğün bir geçmişin var mı? "Ben şöyle biriydim" diye başlayan bir cümlen?
Belki haklı olduğun bir kırgınlığın var. Kimseye bırakmadığın, gece yatarken açıp baktığın bir acın. Belki bir de olacağın biri: tanınacağın, alkışlanacağın, güçlü olacağın o gün.
Bunların hiçbiri olmasa geriye kim kalırdı?
Bu soruyu okurken içinde bir şey kasıldı mı? "Hayır, onlar benim" diyen bir ses?
Vitrindeki an bunların hiçbirini istemiyor. Biraz para, biraz zaman, bir fotoğraf. Hikayen yerinde kalıyor, hatta biraz daha parlıyor. Dönüşte o tatilin tadını neden hatırlayamadığını hiç düşündün mü?
Belki korktuğun şey ölmek değil. Belki korktuğun, senin hakkında anlattığın hikayenin ölmesi. İkisi aynı şey mi?

Bütün bunları bırakmayı düşününce insan olmaktan çıkacakmışsın gibi geliyor, değil mi? Geçmişi olmayan, hırsı olmayan, anlatacak hikâyesi olmayan biri; yüzü silinmiş bir gölge. Oysa bırakılan her şeyle birlikte omzundan bir yük de iniyor. Kimse olmak zorunda olmadığın o anda rüzgârı ilk kez gerçekten yüzünde duyuyorsun, ekmeğin kokusu ilk kez burnuna kadar geliyor. Biri konuşurken aklın kendi cevabında değil, onun sesinde. Kimseye bir şey kanıtlaman gerekmiyor, kimseden bir şey beklemiyorsun; attığın adım bir yere varmak için değil, sadece atıldığı için güzel. İnsanlıktan çıkmıyorsun; kumdan kalesinin başındaki o çocuk gibi, belki ilk defa sadece insan oluyorsun.

Ve bence anda olmak tam olarak budur.