ilah yoktur, allah vardır

İyi ve kötü. Güzel ve çirkin. Doğru ve yanlış. Aşağı ve yukarı. Artı ve eksi. Melek ve Şeytan.
İçinde yaşadığımız evren, biri olmadan diğerinin hiçbir anlamı olmayan zıtlıklarla dolu. İnsan zihni de tam olarak bu ikilikler üzerine kuruludur. Her şeyin cevabını bu zıtlıklar üzerinden verir. Bütün değer yargıları, bildiği her şey bu ikiliklerle şekillenir. Evet-hayır, 1-0, haklı-haksız... Örnekleri sabaha kadar sıralayabilirim ama ne demek istediğim sanırım anlaşılıyor.

Zâriyât Sûresi · 49 Kur'an'da aç →

Ve min kulli şey’in halaknâ zevceynî leallekum tezekkerûn

Düşünüp öğüt alasınız diye her şeyi çift çift yarattık.

Peki her şey ikiyse, bir nerede?

Zâriyât Sûresi · 50 Kur'an'da aç →

(50) Fe firrû ilâllâh, innî lekum minhu nezîrun mubîn (51) Ve lâ tec’alû meallâhi ilâhen âhar, innî lekum minhu nezîrun mubîn

Öyleyse Allah'a koşun. Şüphesiz ben O'nun tarafından size gönderilmiş apaçık bir uyarıcıyım. Allah ile birlikte başka bir ilâh edinmeyin. Ben O'nun tarafından size gönderilmiş apaçık bir uyarıcıyım.

İslam’a giriş cümlesi tevhid cümlesidir: “Lâ ilâhe illallah.” Türkçeye genellikle “Allah’tan başka ilah yoktur” diye çevrilir. Anlam olarak doğrudur. Ama cümleyi ikiye ayırınca asıl söylediği ortaya çıkar. Lâ ilâhe: İlah yoktur. İllallah: Ancak Allah

Cümle bir “yoktur” ile açılır, sonra bir “ancak” ile devam eder. Önce bütün ilahları reddeder, sonra geriye tek bir şey bırakır. Dikkat edersen bu cümle de bir ikilikle başlar. Ama bu iki parça birbirine karşı durmak için orada değildir. İnsanı ikiden bire götürmek için oradadır. Önce zihninde yarattığın her şeyi silersin, sonra geriye kalan tek şeyi görürsün.

Buna şahitlik ettiğini söyleyen kişi Müslüman sayılır. İnanılması gereken diğer esaslar bu cümlenin ardından gelir ve anlamını ondan alır.
Tevhid “birlemek” demektir. Her şeyi bir bilmek. İkiye bölünmüş görüneni yeniden bir görmek.
İnsanın körlüğü ise kendini geri kalan her şeyden ayrı bir yere koymasıdır: Ben ve diğerleri. Bütünü bölen ilk çizgi, insanın kendisi ile evren arasına çektiği bu çizgidir. Bu ayrım belki de insanlığın en büyük gücüdür. İlerlemenin, anlamanın, öğrenmenin arkasındaki itici güç budur. Ama insanın anlam arayışındaki en büyük engel de tam olarak budur.
Bütün bu zıtlıkların en dibinde var olmak ile yok olmak, yaşamak ile ölmek vardır. Bu bilinç, biz farkında olmadan zihnimizi sürekli yorar.

Herkes bir gün öleceğini bilir. Bu yüzden yaşarken hayatının bir anlamı olsun ister. Geride bir iz bırakmak, unutulmamak ister. Kimi bunu şanla, şöhretle doldurmaya çalışır, kimi parayla, kimi güzellikle. Kimi bir bina diker, kimi bir kitap yazar, kimi çocuklarında yaşamaya devam edeceğine inanır. Hepsinin altında aynı istek yatar: Adı ölümsüz olsun. Belki bunu bilerek yapmaz. Ama en büyük imparatordan en sıradan çöpçüye kadar her insan bunu zihninin derinlerinde bilir. Dile getirmese de bilir.

Her insan özeldir. Ama bu özelliğimizi kendi başımıza göremeyiz. Görmek ve anlamak için bir ölçüye ihtiyaç duyarız, o ölçü de hep başkalarıdır. Daha akıllı, daha güçlü, daha güzel, daha zengin, daha haklı... “Daha” kelimesi ancak bir başkası varsa anlam taşır. Kimimiz en akıllı olduğunu kanıtlamak için tartışmaları kazanmaya çalışır. Kimimiz en güçlü olduğunu göstermek için başkalarının üstüne çıkmaya, kimimiz en güzel olduğunu duymak için başkalarının bakışlarını aramaya. Hatta bazılarımız en alçakgönüllü, en iyi kalpli veya en inançlı olduğunu göstermeye çalışır. Bu da aynı yarışın başka bir kulvarıdır.

Bu yarışın bitiş çizgisi yoktur. Her zaman senden daha akıllı, daha güçlü, daha güzel, daha inançlı biri çıkar. Ya da dün sahip olduğun şey bugün yetmez olur. Yine de koşmaya devam ederiz, çünkü durmak elimizdeki anlamı kaybetmek gibi gelir.

İnsan kendi ilahını işte böyle, kendi zihninde yaratır. Bazen başarısını, bazen aklını, bazen görüntüsünü, bazen parasını, bazen şöhretini, bazen gücünü, bazen haklı olmayı ve bazen de inancını ilah edinir. Ona hizmet eder, onun için yorulur, onun için kırılır. Onun için öfkelenir. Ve bu ilahı başkalarına göstermeye uğraşır. Çünkü bunu başkaları görmez ve onaylamazsa, ilahının var olduğundan insan kendisi de emin olamaz.

Câsiye Sûresi · 23 Kur'an'da aç →

E fe reeyte menittehaze ilâhehu hevâhu ve edallehullâhu alâ ilmin ve hateme alâ sem’ihî ve kalbihî ve ceale alâ basarihî gışâveh, fe men yehdîhi min ba’dillâh, e fe lâ tezekkerûn

Hevasını ilâh edineni ve Allah'ın (onun hâlini) bilerek saptırdığı, kulağını ve kalbini mühürlediği, gözünün üzerine de perde çektiği kimseyi gördün mü? Allah'tan sonra onu kim doğru yola iletebilir? Hiç düşünmüyor musunuz?

Hatta daha da ileri götüreyim. Herkesin doğru olarak kabul ettiğini senin de düşünüyor olman bile kendi kendine ilah yaratmaktır. Bu bir inanç olsa bile. Çünkü başkalarına bakarsın ve dersin ki aynı şeylere inanıyoruz. Bu bir zan oluşturur. İşte Kur’an’da defalarca eleştirilen konu budur ve kalıp gibi defalarca geçer.

“İnsanların çoğu bilmez.” (A’râf 187 - Yûsuf 21, 40, 68 - Nahl 38 - Rûm 6, 30 - Sebe 28, 36 - Mü’min 57 - Câsiye 26)

En'âm Sûresi · 116 Kur'an'da aç →

116

Ve in tutı’ eksere men fîl ardı yudıllûke an sebîlillâh, in yettebiûne illez zanne ve in hum illâ yahrusûn

Yeryüzündekilerin çoğuna uyarsan seni Allah'ın yolundan saptırırlar. Onlar ancak zanna uyarlar ve ancak tahminde bulunurlar.

Oysa Allahtan başka ilah yoktur.
Bu bilince ancak zıtlıkların aslında birbirini var ettiğini anladığında varırsın. İyi, kötü olmadan bir şey ifade etmez. Güzel, çirkin olmadan güzel değildir. Aynı şekilde “ben” de “diğerleri” olmadan var olamaz. Kendini ayrı tuttuğun, kıyasladığın, üstüne çıkmaya çalıştığın o diğerleri olmasa, uğruna bu kadar yorulduğun “ben” de ortadan kalkar. Yani o çok sahiplendiğin benlik de bu ikiliğin bir ürünüdür. Tek başına ayakta duramaz.

Birbirini var eden iki şey aslında iki ayrı şey değildir. Aynı bütünün iki yüzüdür. Bir madalyonun iki yüzünü ayrı ayrı görürsün ama madalyon tektir. Fakat işte belki en ince çizgi tam olarak buradadır. Allah bu ikiliklerden birinin karşı tarafı da değildir, çünkü O'nun karşıtı yoktur.

İhlâs Sûresi · 4 Kur'an'da aç →

Ve lem yekun lehu kufuven ehad

Hiçbir şey O'na denk değildir.

Bunu fark etmenin yolu da kendi yarattığın ilahın ne kadar anlamsız olduğunu kendi kendine öğrenmekten geçer. Bu çoğu zaman acıtarak öğrenilir. Peşinden koştuğun şeye ulaşırsın ve içindeki boşluğun dolmadığını görürsün. Ya da yıllarca taptığın şey bir gün elinden gider ve sen hâlâ ayakta olduğunu fark edersin. İşte o an, ilah sandığın şeyin seni hiçbir zaman taşımadığını, senin onu taşıdığını anlarsın.

Ve bu bilince bir başkası anlattı diye varamazsın. Biri sana bunu ne kadar güzel anlatırsa anlatsın, sen yaşamadıkça o sadece güzel bir söz olarak kalır. Kafanda doğru bulursun, belki başkalarına da anlatırsın. Hatta çoğunluk bile buna inanabilir. Fakat bunu kendin yaşayarak öğrenmediğin sürece bir şey değişmez.
Verebileceğim en iyi örnek şu: Video oyunu oynayan birini izlemek. İzlerken oyunu anlarsın, nasıl oynandığını fark edersin, hangi tuşa ne zaman basıldığını bile öğrenirsin. Oyuna tanık olursun. Hatta gidip başkalarına oyunun nasıl oynanacağını mükemmel bir şekilde de anlatabilirsin. En iyi oyun anlatıcısı olup kendi zannını bile yaratabilirsin. Ama oyunu asıl anlaman, kumandayı eline alıp kendin oynadığında olur. O an izleyen ile oyun arasındaki mesafe kalkar. Artık oyunu dışarıdan seyreden biri yoktur. Oyunu oynayan sensindir. İşte belki de bu yüzden İslamiyet’te Allah ile kul arasında aracı yoktur. Oyunu sadece senin oynamanı ister.

Şahitlik etmek tam olarak budur. Bu yüzden İslamiyet’te seyirci olarak şahit olunmaz, yaşayarak şahitlik edilir.
Tevhid bilinci, benliğin eridiği yerde ortaya çıkar. “Ben ve diğerleri” ayrımının zihninde çözüldüğü, zıtlıkların bittiği yerde. Ben eriyince diğerleri de “diğer” olmaktan çıkar. Geriye ne ben kalır ne sen. Sadece O kalır.

En baştaki o en derin ikilik, var olmak ile yok olmak da burada anlamını yitirir. Çünkü yok olan, zihnin yarattığı o ayrı “ben”dir. Var olan ise başından beri tek olandır. “Lâ ilâhe” ile zihnin yarattığı bütün ilahlar yok olur. “İllallah” ile geriye yalnızca O kalır.

Kâf Sûresi · 16 Kur'an'da aç →

Ve lekad halaknel insâne ve na’lemu mâ tuvesvisu bihî nefsuh, ve nahnu akrebu ileyhi min hablil verîdi

Andolsun, insanı biz yarattık ve nefsinin ona neler fısıldadığını biliriz. Biz ona şah damarından daha yakınız.

Bakara Sûresi · 186 Kur'an'da aç →

186

Ve izâ seeleke ıbâdî annî fe innî karîb ucîbu da’veted dâi izâ deâni, fel yestecîbû lî vel yu’minû bî leallehum yerşudûn

Kullarım sana beni sorduklarında, (bilsinler ki) ben çok yakınım. Bana dua edince dua edenin duasına karşılık veririm. O hâlde onlar da benim çağrıma uysunlar ve bana inansınlar ki doğru yolu bulsunlar.

İkinci ayetin en güzel yanı şu: Kur’an’da defalarca geçen “De ki” kalıbı bu ayette kullanılmaz. Allah aradan elçisini bile çıkarır ve cevabı doğrudan kendisi verir.

İnsanın Allah’a en yakın olduğu an, işte o andır. Hem yok olmak, hem var olmak. Bir yok olmak, Bir var olmak.

Ve bir olduğunu hissettiğin o yerde, ben artık “ben” olmaktan çıkar. Sadece insan olur. Yaşamış, yaşayan ve yaşayacak bütün insanlık olur. Ağlayan da o olur, gülen de. Bir sarayda doğan da, bir sokakta ölen de. Peygamberlerin yürüdüğü yol onun yolu olur, taşıdıkları söz onun da içinde yankılanır. Ve Hz. Muhammed için söylenen “O’nun kulu ve elçisi” sözünün ne anlama geldiğini artık dışarıdan izleyerek değil, içinde yaşayarak bilir.

İlah Yoktur, Allah Vardır